Heliogramy w Sali Salomona. W poszukiwaniu światła - Pałac na Wyspie - Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, Mazowieckie, Warszawa

Heliogramy autorstwa Nicolasa Grospierre'a są prezentowane na wystawie czasowej w Sali Salomona w Pałacu na Wyspie. Powstałe z siły światła, koloru i materii prace wypełniają puste pola po zniszczonych w czasie II wojny światowej obrazach Marcello Bacciarellego.

Wielkoformatowe malowidła w Sali Salomona zostały wykonane przez Marcello Bacciarellego w latach 1788-1793 jako część ikonograficznego programu króla Stanisława Augusta. Na ścianach i sklepieniu nadworny malarz przedstawił sceny z historii biblijnego króla Salomona. To właśnie od niego pochodzi nazwa majestatycznego wnętrza.

Przedstawienia z życia słynącego z mądrości starotestamentowego władcy miały wymiar symboliczny - były manifestem królewskich reform i dążeń. Dobry władca, jak wówczas uważano, podobnie jak Salomon, powinien kierować się w swych rządach nie tylko cnotą mądrości i wynikającą z niej sprawiedliwością, lecz także dbać o dobrobyt kraju i utrzymanie pokoju. Stanisław August, stawiając sobie za wzór biblijnego władcę, pragnął osiągnąć podobne cele. Ukazanie Świątyni Jerozolimskiej, do której Salomon zmierza z orszakiem niosącym Arkę, symbolizowało Konstytucję 3 maja - największe dokonanie rządów Stanisława Augusta. W obrazach Marcello Bacciarellego przewijała się też gorzka autorefleksja dotyczącą losów reformy i sytuacji politycznej w przededniu ostatniego rozbioru Polski.

Zarówno plafon, jak i naścienne malowidła w Sali Salomona zostały całkowicie zniszczone wskutek pożaru, który Niemcy wzniecili w Pałacu na Wyspie, opuszczający Łazienki Królewskie w 1944 r. Od lat 60. XX w., gdy odnowiony po wojennych zniszczeniach zabytek otwarto dla publiczności, dwie wielkie złocone ramy, plafon i pola faset pozostawały puste.

Heliogramy w Sali Salomona

Po licznych debatach w gronie ekspertów, m.in. z zakresu historii sztuki i konserwacji, poświęconych rekonstrukcji dekoracji malarskich w Sali Salomona, Muzeum Łazienki Królewskie postanowiło zaprosić współczesnych twórców, by podjęli próbę odkrywania na nowo artystycznych oraz ideowych wizji Stanisława Augusta.

Projekt inicjują prace autorstwa Nicolasa Grospierre'a. Zmieniające się pod wpływem słońca heliogramy, które wypełniają puste pola po zniszczonych przez ogień obrazach Marcello Bacciarellego, odzwierciedlają, jak podkreśla artysta, "zarówno obecność, jak i nieobecność, trwałość i nietrwałość (...), stanowią pomost między tym co fizyczne, a tym, co metafizyczne, między tym, co widzimy, a tym, co pozostaje poza granicami naszej percepcji". 

Są to prace na wielu płaszczyznach pełne symboli, począwszy od siły słońca, które kreowało na nich wzory, gdy przez ok. cztery miesiące były wystawione na jego działanie w łazienkowskich ogrodach. Heliogramy to również efekt dialogu między licznymi społecznościami, zarówno wokół, jak i w Muzeum. Połączyły zaangażowanie wielu osób z genialnymi wizjami artysty.

Heliogramia to forma fotografii bez aparatu, obiektywu, filmu i papieru, w której głównym twórcą staje się słońce. Promienie słoneczne, oddziałując na materiał (w tym przypadku aksamit), rysują abstrakcyjne kształty - od geometrycznych form po organiczne krzywizny. Każda praca jest wyjątkowa, a efekt końcowy jest nieprzewidywalny, będąc wizualną i zmysłową grą ze światłem.