Hans Memling. ULTIMUM IUDICIUM. Lech Majewski - Oddział Sztuki Dawnej - Muzeum Narodowe w Gdańsku, Pomorskie, Gdańsk

Jak ceniony artysta może przetworzyć słynne dzieło innego artysty? A jeśli ten artysta to Lech Majewski, a dzieło to „Sąd Ostateczny” Hansa Memlinga? 14 listopada o 18.00 Muzeum Narodowe w Gdańsku w dawnym kapitularzu klasztoru franciszkanów rozpoczyna prezentację tryptyku wideofresków, który pozwala spojrzeć na nowo na dobrze znany obraz.

To, że „Sąd Ostateczny” Hansa Memlinga inspiruje, nikogo nie dziwi. Nawet jeśli chwilowo nie można go oglądać ze względu na szereg badań, którym jest poddawany w przygotowaniu do ponownej ekspozycji w grudniu 2026 roku, na różny sposób można z nim obcować poprzez twórczość innych artystów. Niedawno w Teatrze Wybrzeże mieliśmy premierę „Memling, czyli historia końca świata” w reżyserii znanej z wizualnej wyobraźni Agaty Dudy-Gracz, a w wyjątkowej scenerii Oddziału Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego mogliśmy oglądać kolekcję mody „Psychostatis” Magdaleny Arłukiewicz i Jadwigi Możdżer w oprawie muzycznej Leszka Możdżera, Igora Korejwo i Łukasza Staniszewskiego.

– Wielokrotnie usiłowałem przyjrzeć się tryptykowi, ale zawsze był w pancernej skrzyni. Pamiętam moją frustrację kilkanaście lat temu, gdy przyjechałem z kamerą nakręcić na swój użytek zbliżenia potępionych i ułaskawionych postaci, które Memling tak fenomenalnie namalował. Odbiłem się wtedy od ściany, owej szklanej ściany ochronnej gabloty, rodzaju lustra, w którym przeglądały się twarze zwiedzających oraz lampy pomieszczenia. Usiadłem na ławce i zastanawiałem się, jak mogę przebić się przez szklaną barierę – być może jest taki moment, w którym ogromna gablota zostaje zdjęta dla renowacji obrazu – opowiada Lech Majewski, ceniony międzynarodowy artysta o ogromnym dorobku twórczym, poeta, malarz, pisarz i reżyser filmowy, teatralny i operowy.

Taki moment przyszedł podczas pandemii Covid19, kiedy tryptyk został wyjęty z gabloty, aby sprawdzić jego stan. Artysta mógł wreszcie przyjrzeć się za pośrednictwem obiektywu kamery szczegółom obrazu. Korzystając przez kolejne lata z zarejestrowanych materiałów, Lech Majewski stworzył narrację o przejmującej wizji Sądu Ostatecznego, uzupełnioną o efekty animacji i dźwięku.

– Powstała w ten sposób współczesna Biblia Pauperum, której ożywiona forma jeszcze dobitniej przybliża historie zawarte w obrazie ponad 550 lat temu. Wodząc oczami po detalach tryptyku w ślad za ruchem kamery, widz odkrywa na nowo tajniki skomplikowanej i wielowątkowej historii w nim zawartej – komentuje dyrektor Muzeum Narodowego w Gdańsku Piotr Stasiowski.

Wideofresk będzie prezentowany w kapitularzu w Oddziale Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego. Ta szczególna przestrzeń dawnego klasztoru franciszkańskiego pełni ważną rolę w odbiorze dzieła, które ma formę tryptyku, zgodnie z układem oryginalnego obrazu. W centralnym planie przedstawiony jest Chrystus ukazany na złotym tle, zasiadający na tęczy, ze stopami spoczywającymi na złotej sferze. Poniżej Archanioł Michał stoi pośród rozległej równiny, oddzielając dusze błogosławione od potępionych. Po lewej stronie błogosławieni wstępują do Królestwa Niebieskiego, a po prawej demony porywają potępionych do piekła. „Sąd Ostateczny”, który przez wieki doczekał się wielu opracowań i analiz naukowych, tym razem przedstawiony w formie wideofresku staje się przystępny dla każdego odbiorcy, odkrywając swoje piękno i grozę.

–  W 2001 roku we współpracy z Biennale w Palagraziussi w Wenecji otwarta została wystawa moich prac wideo La Camera dei Caprioli. Krytyka włoska, pisząc o „ulotnych ruchomych obrazach płynących na ścianach Oratorio Palagraziussi” nazwała je „videofresco” i tak już zostało, tworząc łuk pomiędzy starą techniką malarską, a technologią współczesną – wyjaśnia pochodzenie pojęcia wideofresk Lech Majewski.

Otwarciu prezentacji będzie towarzyszyło spotkanie z Lechem Majewskim, które odbędzie się w sobotę 15 listopada o godz. 12.00. Artysta opowie m.in. o swoich motywacjach i inspiracjach do stworzenia filmowej adaptacji najważniejszego obrazu z kolekcji Muzeum Narodowego w Gdańsku. Na pewno podzieli się też swoją wiedzą, korzystając z wieloletniego doświadczenia prowadzenia wykładów na temat ukrytego języka symboli.

muzyka: Lech Majewski, Józef Skrzek
montaż: Norbert Rudzik, Eliot Ems
reżyseria dźwięku: Zbigniew Malecki, Lech Majewski
animacje: Szymon Padoł, NEURON STUDIO
współpraca operatorska: Jakub Laskowski
korekcja barwna: Norbert Rudzik
postprodukcja dźwięku: Zbigniew Malecki, SUPRA FILM
efekty synchroniczne: Eliot Ems
współpraca: Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdyńska Szkoła Filmowa, Stowarzyszenie Angelus Silesius
koordynacja: Gabriela Brdej
opracowanie graficzne: Janusz Kolton

Lech Majewski jest cenionym międzynarodowym artystą o ogromnym dorobku twórczym. Zajmuje się poezją, malarstwem, pisaniem oraz reżyserią filmową, teatralną i operową. Jego prace są pokazywane w galeriach i muzeach całego świata. Prowadzi też wykłady na temat ukrytego języka symboli na różnych uniwersytetach i uczelniach. Jest członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej, Gildii Reżyserów Amerykańskich i Europejskiej Akademii Filmowej. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz na Wydziale Reżyserii PWSFTviT w Łodzi.

Lech Majewski | ważniejsze prezentacje

1995–2010: Museo Nacional de Bellas Artes, Buenos Aires Ÿ Palagraziussi, Wenecja Ÿ Museu de Arte Moderna, Rio de Janeiro Ÿ Galerie Nationale du Jeu de Paume, Paryż Ÿ Whitechapel Art Gallery, Londyn Ÿ The Museum of Modern Art, Nowy Jork – retrospektywa Ÿ Galeria Starmach, Kraków Ÿ 52. Biennale, Wenecja Ÿ National Gallery of Art, Waszyngton – retrospektywa Ÿ The Art Institute of Chicago – retrospektywa Ÿ Berkeley Art Museum – retrospektywa Ÿ Honolulu Academy of Arts Ÿ Image Forum, Tokio Ÿ Yokohama Museum of Art Ÿ Narodowa Galeria Zachęta, Warszawa Ÿ Pittsburgh Center for the Arts Ÿ Hokkaido Museum of Modern Art, Sapporo Ÿ Auckland Academy, Nowa Zelandia – retrospektywa Ÿ Rotterdam Haven Museum Ÿ Christchurch Art Gallery, Nowa Zelandia Ÿ The SPOT Taipei House, Taiwan

2011–2025: Luwr, Paryż Ÿ San Francisco Museum of Modern Art Ÿ The Forum, Melbourne Ÿ Muzeum Narodowe, Kraków Ÿ Tel-Aviv Museum of Art Ÿ Art Institute of California Ÿ Fondation L’Estrée, Lozanna Ÿ The Wapping Project, Londyn Ÿ Oklahoma City Museum of Art Ÿ 54. Biennale, Wenecja Ÿ National Gallery, Londyn Ÿ Kunstverein Wiesbaden Ÿ Detroit Institute of Art Ÿ Palais des Beaux-Arts, Bruksela Ÿ Palacio de Cibeles, Madryt Ÿ Royal Museum of Fine Arts, Kopenhaga Ÿ Prado, Madryt Ÿ Memphis Brooks Museum of Art, USA Ÿ Museo d’Arte Contemporanea (MACRO), Rzym Ÿ Latvian National Museum of Art, Ryga Ÿ Museo de Arte Contemporáneo, Segovia Ÿ Center of Contemporary Art, Toruń Ÿ Boston Museum of Fine Arts Ÿ Centro Castro Alves, Salvador, Brazylia Ÿ Swedenborg Society, Londyn Ÿ Muzeum Śląskie, Katowice Ÿ Gutenberg Museum, Moguncja Ÿ Fundição Progresso, Rio de Janeiro Ÿ Fundación Ludvig, Hawana Ÿ Pinakoteka, Monachium Ÿ Muzeum Narodowe, Poznań Ÿ Solothurn Gallery, Szwajcaria Ÿ Palazzo Madama, Turyn