Jan Giejson. Od nowa - Muzeum Etnograficzne - Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Dolnośląskie, Wrocław

Pierwsza tak duża indywidualna wystawa Jana Giejsona, rzeźbiarza z Barda Śląskiego. Zobaczyć na niej będzie można krucyfiksy, świątki i kapliczki, a także rzeźby przedstawiające sceny biblijne i rodzajowe. Pokazanych zostanie blisko 70 prac wykonanych w drewnie w ciągu ponad sześćdziesięciu lat działalności artysty, w tym realizacje rzeźbiarskie ze zbiorów Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu oraz te pozostające w posiadaniu Giejsona. Widzowie po raz pierwszy zobaczą też rzeźby, które twórca zrealizował w ramach stypendium Województwa Dolnośląskiego przyznanego mu wiosną 2025 roku po tym, gdy równo rok temu powódź na południu Polski zniszczyła część prac artysty oraz znacząco uszkodziła jego dom, pracownię i galerię.

Jan Giejson (ur. 1947) jest rzeźbiarzem-samoukiem mieszkającym w Bardzie Śląskim, gdzie od wielu lat prowadzi autorską galerię przy ulicy Kolejowej, stanowiącą jeden z najbardziej charakterystycznych punktów na mapie miasta. To laureat wielu konkursów i przeglądów twórczości ludowej i nieprofesjonalnej.

„Artysta rzeźbi od 1963 roku. W jego twórczości, która od lat konsekwentnie motywowana jest wewnętrzną potrzebą tworzenia oraz głęboką religijnością, widoczne są inspiracje sakralną sztuką dawną oraz sztuką ludową” – tłumaczy Emilia Jeziorowska, kuratorka wystawy. Widzowie zobaczą m.in. kapliczki słupowe i szafkowe, krucyfiksy, świątki, rzeźby przedstawiające sceny biblijne oraz obyczajowe, a także przedstawienia związane z lokalną historią i tradycją.

Jednym z ulubionych tematów Giejsona jest Matka Boska Bardzka. Pierwowzorem jego prac jest cudowna figurka Matki Bożej z bardzkiej bazyliki pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny – najstarszy drewniany zabytek rzeźby romańskiej na Dolnym Śląsku i w Polsce. Na wystawie będzie można zobaczyć kilka rzeźb w tym typie ikonograficznym – od kilkunastocentymetrowych po blisko metrowe, przedstawione w ujęciu tradycyjnym, a także poddane twórczemu przetworzeniu.

Podobnie wizerunki świętych Jan Giejson interpretuje w swoich rzeźbach w różnoraki sposób. I tak zwiedzający będą mieli okazję obejrzeć dwóch świętych Jerzych czy dwóch świętych Franciszków – zupełnie od siebie różnych. Obok nich pojawią się m.in. święci Jan Nepomucen, Jadwiga, Józef, Florian, Roch czy Sebastian.

Poza rzeźbami pojedynczych postaci na wystawie nie zabraknie grup rzeźbiarskich. Znaczna ich część związana jest z tematami biblijnymi takimi jak szopka betlejemska, chrzest Chrystusa, cud w Kanie Galilejskiej, ostatnia wieczerza, modlitwa w Ogrójcu czy ukrzyżowanie. Inne prace, jak na przykład „Majówka” czy „Boże Ciało”, inspirowane są obrzędowością religijną.

W sumie zaprezentowanych zostanie 68 rzeźb drewnianych, w większości polichromowanych olejnie bądź akrylowo. Warto przy tym zaznaczyć, że warstwa malarska prac jest dziełem wspólnym – przy malowaniu detali twarzy postaci Janowi Giejsonowi pomaga jego żona Danuta, która również jest artystką, dawniej zajmującą się głównie wikliniarstwem i rzeźbą, a obecnie malarstwem.

Na wystawie pokazane zostaną prace będące własnością Jana Giejsona, znajdujące się w zbiorach Muzeum Etnograficznego rzeźby pozyskane jeszcze w latach 70. XX w., a także 10 prac zakupionych w  roku 2024. Najnowsze zakupy miały miejsce niedługo po tym, jak we wrześniu ubiegłego roku część prac artysty została zniszczona przez powódź, a jego dom, pracownia i galeria uległy poważnym uszkodzeniom.

Wiosną 2025 roku artysta otrzymał stypendium Województwa Dolnośląskiego na realizację projektu „Między niebem a ziemią – 60 lat sztuki ludowej w twórczości Jana Giejsona z Barda”. Wystawa w Muzeum Etnograficznym będzie więc okazją do zaprezentowania najnowszych rzeźb powstałych w ramach projektu stypendialnego. Natomiast tytuł ekspozycji „Od nowa” odnosi się z jednej strony do procesu przywracania kolekcji do jej pierwotnego stanu, a z drugiej do samego aktu twórczego, podczas którego artysta mierzy się z realizacją dzieła za każdym razem od nowa.

Wystawy „Jan Giejson. Od nowa” oraz prezentowana równolegle w Muzeum Kresów w Lubaczowie „Żywoty twórcze Jarosława Furgały (1919–2020)” są zapowiedzią otwarcia w 2026 roku „Galerii sztuki nieprofesjonalnej” – nowej wystawy stałej w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu, na której zebrane zostaną najciekawsze współczesne prace artystów samouków związanych z Dolnym Śląskiem, pochodzące ze zbiorów Działu Sztuki Ludowej ME.

Kuratorka: Emilia Jeziorowska