ZALOGUJ
ZALOGUJ
| Bilety | |
|---|---|
| wstęp bezpłatny | |
Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu zorganizowało w latach 2024-2025 warsztaty haftowania i układania czepców ludowych z tzw. czepkarkami, Mistrzyniami Tradycji, Jadwigą Sobczak i Donatą Kaczochą. Teraz zapraszamy na wystawę będącą pokłosiem tych wielomiesięcznych zajęć. Prezentujemy efekty tych szkoleń, kilkanaście czepców ludowych – od Kalisza i od Ostrowa – haftowanych i ułożonych przez pięć uczennic, które przejęły sztukę haftowania na tiulu od swoich mistrzyń.
Warsztaty w Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu w 2024 roku prowadziła jedyna w regionie specjalistka z tej dziedziny, hafciarka Jadwiga Sobczak, wnuczka i następczyni dawnej mistrzyni Aleksandry Czeluściny z Liskowa (1897-1985). Wzięły w nich udział cztery uczestniczki, regionalne hafciarki i twórczynie ludowe: Paulina Bajodek z Jankowa Przygodzkiego, Donata Kaczocha z Głogowej, Honorata Majorowicz-Dahlke z Kalisza i Anna Urbaniak z Sieroszewic. Wyhaftowały i ułożyły dziesięć czepców z bawełnianego tiulu w trzech formach. Na obecnej wystawie prezentujemy osiem czepców: kopkę kaliską z sadłem i z tiulką, cztery wysokie o koszykowatej formie czepce z luźno puszczonymi wiązadłami tzw. bandażami i trzy czepce z kokardą zwaną motylem.
Warsztaty czepców w 2025 roku w Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu i w swoim domu w Głogowej prowadziła mistrzyni Donata Kaczocha, uczennica nestorki czepkarstwa Stanisławy Kowalskiej z Goliny (1933-2024). Wzięły w nich udział trzy uczestniczki z powiatu ostrowskiego: Paulina Bajodek z Jankowa Przygodzkiego, Anna Rospondek z Kociny i Anna Urbaniak z Sieroszewic. Wyhaftowały i ułożyły z bawełnianego tiulu sześć czepców od Ostrowa w dwóch formach: trzy czepce w typie raszkowskim oraz trzy czepce w typie głogowskim.
Uczestniczki podczas warsztatów poznawały tajniki sztuki ludowej. Na początku wycinały formy z bawełnianego tiulu na denko tworzące właściwe nakrycie głowy i bandaże czy bandy, czyli wiązadła czepca. Następnie projektowały i rysowały wzory na tkaninie. Motywy kaliskie to geometryczne i abstrakcyjno-kwiatowe pomysły, wyszywane haftem przewlekanym na tiulu białą muliną. Z kolei motywy ostrowskie to układy różnorodnych kwiatów, owoców czy liści, czyli pomysły zaczerpnięte z ogródka, z przyrody. Wyszywano je na tiulu haftem płaskim: atłaskowym na okrętkę, dzierganym i dziurkowanym. Hafciarki wycinały także długie wąskie paski płótna i tiulu, które miały posłużyć jako otoczka czepca oraz zdobienia w formie tiulek. Do bandaży kaliskich należało też doszyć bawełniane koronki. Bandy ostrowskie były już bogaciej obszywane układami dziurek i ozdób. Po długich tygodniach haftowania przychodził czas na pranie i kilkukrotne krochmalenie wszystkich elementów, a potem prasowanie na mokro poszczególnych części czepca. Końcówka warsztatów wydawała się łatwiejsza. Do czepców kaliskich należało pozwijać tiulowe paski – za pomocą rozgrzanych metalowych nożyc – do postaci wachlarzowato ułożonych tiulek, które doszywano do odpowiednio złożonego w formę koszyka czepca. Do denka uczestniczki przyszywały bandaże – czy to luźno puszczone wiązadła, czy też bandy do wiązania w kokardę, którą trzeba było misternie ułożyć i przyszyć. Przy kopkach uczennice musiały utworzyć specjalny tunelik na ściągacz, ułożyć szeroką tiulkę nad czoło i naszyć dodatkową koronkę fabryczną. Przy układaniu tiulek do czepców ostrowskich hafciarki używały już specjalnie zmontowanej maszynki zwanej krosienkami. Za pomocą przekładanych na przemian pasków tiulu i drewnianych patyczków tworzyły ryszki – harmonijki, które stanowiły ozdobną otoczkę i wachlarz denka czepca. Dzięki odpowiedniemu poskładaniu i pozszywaniu wszystkich elementów uczennice stworzyły piękne ostrowskie nakrycia głowy. Dzięki warsztatom uczestniczki przejęły od obu mistrzyń umiejętności i wiedzę, które pozwolą na kontynuację tradycji kaliskiego i ostrowskiego niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Czepce ludowe prezentowane na wystawie
Czepiec ludowy
To uwieńczenie kobiecego stroju ludowego, tradycyjne i ozdobne nakrycie głowy, noszone od święta przez zamożniejsze gospodynie i mężatki, mieszkanki podkaliskich i podostrowskich wsi w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku aż do dwudziestolecia międzywojennego. Na terenach podzielonej zaborami Wielkopolski istniała ogromna różnorodność czepców i strojów odświętnych. Czepce kaliskie różniły się od tych ostrowskich oraz od innych wielkopolskich nakryć – formą i kształtem, a także motywami zdobniczymi. Mieszkańcy wsi stroili się i mieli własną modę, dostosowaną do możliwości zarobkowych i statusu społecznego. Po II wojnie światowej sztuka układania czepców w regionie Kaliskie, jak i w całej Wielkopolsce, przetrwała dzięki tradycji ubierania ich przez kobiety „do obrazu” na procesje Bożego Ciała. Później odbiorczyniami haftowanych nakryć głowy były członkinie powstających w latach 70. XX w. zespołów folklorystycznych, np. w powiecie kaliskim w Piwonicach, w Liskowie, w Cekowie czy w Opatówku. W powiecie ostrowskim popyt na czepce zaczął się po przeprowadzonych kwerendach i odnalezieniu korzeni w ciągu ostatnich 10 lat przez raszkowskie zespoły taneczne „Głogowianie” i „Swojacy” z Moszczanki czy przez śpiewacze grupy „Jankowianie Zaleśni” i „Łąkocanie”.
Wystawę przygotowali: Anna Gałczyńska, Tomasz Sadło
