Zagadkowe kurhany. Początki Słowian na Górnym Śląsku - Zamek Piastowski - Muzeum w Gliwicach, Śląskie, Gliwice

Jak żyli najstarsi Słowianie na Górnym Śląsku? W co wierzyli? Jak budowali swoje grody i w jaki sposób żegnali zmarłych? To istotne pytania, na które wciąż nie mamy jednoznacznych odpowiedzi.

Już w czwartek, 12 marca 2026, o godz. 17.00, Muzeum w Gliwicach zaprasza do Zamku Piastowskiego na otwarcie nowej wystawy czasowej, która przenosi zwiedzających do początków wczesnego średniowiecza. Ekspozycja „Zagadkowe kurhany. Początki Słowian na Górnym Śląsku" to opowieść o świecie rekonstruowanym z badań archeologicznych, nielicznych zabytków oraz niejednoznacznych przekazów pisanych. To próba przybliżenia społeczności, które między V a X wiekiem ukształtowały kulturowy krajobraz regionu (a także znacznej części Europy!) i które wciąż pozostają jedną z największych zagadek archeologii. Kuratorką wystawy jest Monika Michnik, kierownik Działu Archeologii Muzeum w Gliwicach.

Bezpośrednim impulsem do przygotowania wystawy stały się badania wykopaliskowe jedenastu kopców odkrytych w lasach w okolicy Świbia. Zostały one rozpoznane dzięki analizie danych z lotniczego skanowania laserowego (LIDAR), przeprowadzonej przez Mirosława Furmanka. Badania sondażowe prowadzone w latach 2021 i 2025 przez Muzeum w Gliwicach i Radosława Zdaniewicza wykazały ich związek z obrzędowością pogrzebową.

W kopcach nie odnaleziono jednak szczątków kostnych ani wyposażenia grobowego. Czy kości uległy zniszczeniu w kwaśnym podłożu? A może nasypy miały charakter symboliczny? Wstępne datowanie radiowęglowe sugeruje ich bardzo wczesną chronologię, sięgającą początków VI wieku. Jeśli wyniki te się potwierdzą, będzie to jednym z najstarszych stanowisk wczesnosłowiańskich w regionie, w którym dotychczas przybycie Słowian datowano na koniec VI lub początek VII wieku.

Wystawa prowadzi zwiedzających przez kluczowe aspekty życia dawnych wspólnot słowiańskich: organizację przestrzeni, struktury obronne oraz sferę wierzeń i obrzędowości rekonstruowanych z nielicznych stanowisk archeologicznych. Zwiedzający poznają monumentalne grodziska, które od VIII–IX wieku zaczęły odgrywać kluczową rolę w krajobrazie politycznym regionu. Najważniejsze z nich - w Lubomi i Kamieńcu, są świadectwem rozwoju struktur plemiennych i kontaktów z państwem wielkomorawskim. Zaprezentowane zabytki (naczynia, narzędzia, broń) należą do bardzo rzadkich świadectw tego czasu.

Na ekspozycji zasygnalizujemy także sferę wierzeń dawnych Słowian — temat pełen pytań i hipotez, ponieważ większość informacji pochodzi z późnych chrześcijańskich źródeł, a archeologia dostarcza jedynie nielicznych, często niejednoznacznych śladów.

Wystawie towarzyszyć będą również elementy przygotowane z myślą o naszych najmłodszych zwiedzających.

Prezentowane na wystawie zabytki i materiały ilustracyjne pochodzą ze zbiorów:
Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum w Wodzisławiu Śląskim oraz Muzeum w Gliwicach.

Kurator: Monika Michnik, kierownik Działu Archeologii Muzeum w Gliwicach