BONA FIDE - Galeria Van Rij Ćmielów, Świętokrzyskie, Ćmielów

Wystawa BONA FIDE Maryny Tomaszewskiej przywraca widzialność jednej z najbardziejniejednoznacznych kobiecych bohaterek europejskiej historii. Królowa Bona – postać zarazem podziwiana idemonizowana – w pracach artystki staje się figurą kobiecego losu: uwikłania w polityczne strategie,pozorną władzę, samotność i kulturowe stereotypy. Tomaszewska nie rekonstruuje jej biografii, leczwykorzystuje ją jako punkt wyjścia do refleksji nad statusem kobiety, której podmiotowość przez wieki byłaograniczana do roli dekoracyjnego elementu monarszego spektaklu.

W interpretacji artystki Bona jawi się jako symbol siły istniejącej wbrew epoce – kobieta, która miała odwagędziałać w przestrzeni zarezerwowanej dla mężczyzn, a jednocześnie – zgodnie z logiką dynastycznych interesów – musiała pełnić funkcję “narzędzia” polityki. Ta podwójność: emancypacyjna i uwięziona,heroiczna i zależna, to główny wektor wystawy. Tomaszewska wydobywa sprzeczność między realnymsprawstwem królowej a rolą kobiety nadaną jej przez historię z perspektywy męskiej władzy.

Centralnym motywem wystawy jest posag – punkt wyjścia do rozumienia kobiety jako towaru: wycenianego, negocjowanego, przekazywanego w ramach dynastycznego kontraktu. Opis posagu Bony, złożonego ze świeczników, naczyń, arrasów, biżuterii i wyposażenia komnat, staje się tu brutalnie materialnym świadectwem, że ciało, majątek i polityczna użyteczność kobiety były jedną, wymienialną wartością. Tomaszewska pokazuje, że emocje i wola królowej pozostawały poza obiegiem – tak jak poza narracją pozostawało całe doświadczenie kobiet w historii.

Prace artystki operują miękkim, monumentalnym językiem materiałów. Czerwony welur, żakard, wstążki i tekstylne ornamenty przywołują dworską ceremonialność i jednocześnie podważają jej trwałość: zamiast insygniów pojawia się pusta przestrzeń, zamiast korony – poduszka bez regalii, zamiast tronów – ażurowe formy pozornej władzy. Pojawia się motyw serca – obecny w każdej realizacji – jako pytanie o prywatność,emocje i wrażliwość, których historyczne narracje nie były w stanie (lub nie chciały) uznać.

Bona – obca, włoska, w Polsce przez wieki przedstawiana jako postać mroczna i niegodna zaufania – wpracach Tomaszewskiej staje się figurą kobiecej samotności i wyobcowania. Jednocześnie symbolicznie reprezentuje wszystkie kobiety, które w dziejach musiały wypełniać role narzucone im przez społeczeństwo: żony, matki, zakładniczki rodu. Artystka bada, jak pamięć – zarówno historyczna, jak i cielesna – może zostać przepisana za pomocą materiału. Tkanina staje się archiwum, medium pamięci, miękkim dokumentem kobiecej historii.

BONA FIDE to feministyczna reinterpretacja królowej – nie jako postaci z legend, lecz jako archetypu kobiecej walki o sprawczość. W świecie, w którym silna kobieta była zagrożeniem, jej polityczność jawi sięjako przetrwanie, a jej samotność – jako uniwersalne doświadczenie tych, które nie mogły posiadać własnego głosu. Tomaszewska przywraca Bonie miejsce, które przez wieki było jej odbierane, i pyta, ile współczesnych kobiet nadal funkcjonuje w ramach dawnych, niewidocznych mechanizmów władzy.

Po prezentacji wystawy w Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu prace Maryny Tomaszewskiej zostaną pokazane w galerii Van Rij Gallery, przestrzeni sztuki współczesnej w postindustrialnych halach dawnej fabryki porcelany w Ćmielowie. Tutaj przeszłość i teraźniejszość stapiają się jak szkliwiona powierzchnia porcelany, połyskująca i krucha zarazem. Specjalnie na pokaz w Ćmielowie artystka przygotowuje nową pracę z elementami ceramicznymi, w której regalna siła królowej splata się z wrażliwością i ulotnością – jak ćmielowska porcelana, trwała, a jednocześnie delikatna, podatna na pęknięcia i pełna historii, które kryje wswojej białej, lśniącej powierzchni.

Maryna Tomaszewska – artystka interdyscyplinarna, tworzy w obszarze obiektów, instalacji, performansów iksiążek artystycznych. Redaktorka naczelna Periodyka Najgorszego. Profesorka ASP w Warszawie, gdziekieruje Pracownią Tekstu Eksperymentalnego na Wydziale Sztuki Mediów. Jej twórczość porusza tematytekstu jako medium artystycznego, śmierci, mechanizmów władzy oraz feminizmu. Uczestniczyła wwystawach m.in. w DSH, BWA Wrocław, BWA Zielona Góra, CSW Zamek Ujazdowski, MATCA w Cluj-Napoce, OOF Gallery w Londynie, Golden Thread Gallery w Belfaście, a także w targach książki artystycznej– NY Art Book Fair i LA Art Book Fair. Laureatka stypendiów Miasta Stołecznego Warszawy, MKiDN orazprogramu „Młoda Polska”. Jej książki artystyczne znajdują się w zbiorach takich instytucji jak MoMA,SFMOMA, The Metropolitan Museum of Art, Tate oraz Victoria and Albert Museum.

We współpracy z Centrum Sztuki Galeria El w Elblągu

Zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego