Zofia Rydet. Świat uczuć i wyobraźni - Zielona Brama - Muzeum Narodowe w Gdańsku, Pomorskie, Gdańsk

„Świat uczuć i wyobraźni” – niepowtarzalne fotomontaże Zofii Rydet

Jak fotografia może opowiadać o życiu? Jedna z najwybitniejszych polskich fotografek Zofia Rydet zrobiła to przez surrealistyczne fotomontaże i zaskakujące wizualne metafory. Od 9 czerwca można oglądać jej unikatowy cykl „Świat uczuć i wyobraźni” w Zielonej Bramie, oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Zofia Rydet przez ponad pięć dekad tworzyła rozbudowane cykle fotograficzne, poszukując nowych form wyrazu i konstruując własny wizualny język. Współcześnie uważana jest za jedną z najważniejszych polskich fotografek XX wieku. W centrum uwagi niezmiennie stawiała człowieka, jego los, zmagania i przemiany, którym poświęcała kolejne projekty fotograficzne.

Cykl „Świat uczuć i wyobraźni”, na który składa się blisko sto fotografii ułożonych w siedemnaście serii: „Pejzaże”, „Narodziny”, „Macierzyństwo”, „Oczekiwania”, „Odejścia”, „Za ścianą życia”, „Zakochani”, „Sentymentalna ballada”, „Zagłada”, „Manekiny”, „Fantomy”, „Tęsknota”, „Samotność”, „Zagrożenie”, „Obsesje”, „Przemiany”, „Nadzieja”, powstawał w latach 1968–1975 i stanowi zwieńczenie okresu, kiedy artystka eksplorowała techniki fotomontażu i estetykę surrealistyczną.

– Sugestywne prace przywołują zarówno doświadczenia minionej wojny, jak i obawę przed nowym globalnym kataklizmem, a więc tematy niepokojąco aktualne. Są jednocześnie symbolicznym ujęciem ludzkich przeżyć, miłości w jej różnych wymiarach, kobiecej siły i wartości międzyludzkich więzi. Warto też zwrócić uwagę na zauważalny w nich aspekt duchowości, który odradza się we współczesnej kulturze i sztuce – opowiada o wystawie jej kurator Karol Hordziej.

Pierwotnie Zofia Rydet prezentowała ten cykl w formie diaporamy, czyli pokazu slajdów ze ścieżką dźwiękową. W 1979 roku opublikowała „Świat uczuć i wyobraźni” w formie książki, a pierwsze większe wystawy odbyły się dopiero w latach 1985 i 1986.

Dziś cykl uważany jest za ikoniczne dzieło polskiej fotografii. Choć formalnie fotomontaż i inspiracje surrealistyczne przywołują na myśl wielu twórców z okresu dwudziestolecia międzywojennego, a także późniejszych, to jednak prezentowane prace Rydet stanowią w dużym stopniu dzieło osobne. Jego unikalność polega m.in. na wykorzystaniu wyłącznie własnych fotografii jako materii, z której powstały fotomontaże, nowatorskim nawiązaniu do estetyki zaczerpniętej z minionych dekad, a także rozbudowanej kompozycji, na którą składa się siedemnaście powiązanych ze sobą rozdziałów tworzących złożoną i przemyślaną opowieść.

– Zofia Rydet wraca do Zielonej Bramy po 11 latach. W 2015 roku prezentowaliśmy tutaj jej najsłynniejszy i najdłużej trwający projekt „Zapis socjologiczny”, w ramach którego dokumentowała życie ludzi w ich własnych mieszkaniach – na wsiach i w miastach. „Świat uczuć i wyobraźni” jest bardziej osobistym, autorefleksyjnym projektem – komentuje kuratorka Małgorzata Ruszkowska-Macur, koordynatorka wystawy ze strony Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Wystawa „Zofia Rydet. Świat uczuć i wyobraźni” powstała i po raz pierwszy została zaprezentowana w Muzeum Fotografii w Krakowie (7.12.2024–4.05.2025). Uzupełniają ją materiały warsztatowe i archiwalne oraz prace wchodzące w skład innych cykli, w tym niepublikowane wcześniej zdjęcia i fotomontaże. Wszystkie fotografie pokazane na wystawie pochodzą z kolekcji Fundacji im. Zofii Rydet w Krakowie.

Wystawa w oddziale Zielona Brama Muzeum Narodowego w Gdańsku przy Długim Targu 24 potrwa od 9 czerwca do 27 września 2026 roku. Wernisaż odbędzie się 9 czerwca o 18.00. Oddział Zielona Brama jest otwarty od wtorku do niedzieli w godz. 10.00–17.00. Bilety w cenie 25 zł normalny, 20 zł ulgowy oraz 1 zł dla uczniów i studentów w wieku 7–26 lat można kupić w kasie na miejscu.

Zofia Rydet
Świat uczuć i wyobraźni
9 czerwca – 27 września 2026
Kurator: Karol Hordziej
Współpraca: Małgorzata Ruszkowska
Opracowanie graficzne: Dominika Gzowska, Damian Nowak
Redakcja i korekta: Agnieszka Kochanowska
Tłumaczenie: Anna Zbróg
Promocja: Paweł Burian, Agnieszka Kochanowska, Justyna Sobotka, Paulina Szwaj
Dział Inwentarzy: Kalina Krasowska
Edukacja: Barbara Czarnek-Plasota, Kamila Glazer
Konserwacja: Anna Górna, Cátia Viegas-Wesołowska
Montaż/Installation: Artur Mejer, Krzysztof Ruciński, Alfred Szkudlarek, Sławomir Wojtkowski
Współpraca organizacyjna: Paweł Powirski, Anna Wojdat-Zielińska
Opiekunki publiczności: Katarzyna Duleńska, Agata Kruszlińska, Anna Paprocka, Marzena Studzińska, Anna Stypułkowska, Anna Zugaj
Dyrektor: Piotr Stasiowski

Wystawa Zofia Rydet. Świat uczuć i wyobraźni powstała i po raz pierwszy zaprezentowana została w Muzeum Fotografii w Krakowie (7.12.2024–4.05.2025).
Wszystkie fotografie pokazane na wystawie pochodzą z kolekcji Fundacji im. Zofii Rydet w Krakowie.

Zofia Rydet urodziła się 5 maja 1911 roku w Stanisławowie, zmarła 24 sierpnia 1997 roku w Gliwicach. Uczyła się w Głównej Szkole Gospodarczej Żeńskiej w Snopkowie pod Lwowem. Dopiero w latach 50. fotografia stała się jej głównym zajęciem. W 1961 roku w Gliwicach odbyła się jej pierwsza wystawa indywidualna Mały człowiek, gdzie zaprezentowała około sto pięćdziesiąt fotografii dzieci z różnych stron świata. W tym samym roku artystka została przyjęta do Związku Polskich Artystów Fotografików. W kolejnych latach brała udział w dziesiątkach wystaw w Polsce i za granicą, tworzyła cykle fotograficzne zawsze związane z człowiekiem: Czas przemijania poświęcony starości czy Świat uczuć i wyobraźni. W 1976 roku otrzymała najwyższe odznaczenie międzynarodowej federacji fotograficznej – tytuł EFIAP (Excellence Fédération Internationale de l’Art Photographique). W 1978 roku rozpoczęła prace nad Zapisem socjologicznym. Podróżując po wsiach, fotografowała ich mieszkańców i mieszkanki we własnych domach. Zapis powstał także we Francji (Paryż, Douchy-les-Mines), USA (Nowy Jork), Litwie (Wilno, Kowno), Czechosłowacji (Opawa) i Niemczech (Monachium). Pod koniec lat 70. artystka zaprezentowała jeszcze konceptualny cykl Nieskończoność dalekich dróg. Ostatnią ważną serią była realizowana na przełomie lat 80. i 90. Suita śląska zawierająca autocytaty z wcześniejszych fotografii.