Zamach majowy i sanacja. Surowym okiem karykatury - Pałac Przebendowskich-Radziwiłłów - Muzeum Niepodległości w Warszawie, Mazowieckie, Warszawa

W środę 20 maja 2026 roku o godzinie 16.00 zapraszamy na wernisaż wystawy  „Zamach majowy i sanacja. Surowym okiem karykatury” w Muzeum Niepodległości w Warszawie.

Zamach majowy to jedno z najbardziej kontrowersyjnych wydarzeń w historii Polski okresu międzywojennego. Tragiczny bilans zbrojnego starcia politycznych antagonistów doprowadził do narastania głębokich podziałów społecznych, których nigdy nie udało się zlikwidować. Rozmaite szykany i prześladowania wobec polityków stronnictw opozycyjnych pogłębiały tylko nieufność środowisk krytycznie nastawionych do obozu władzy.

Zamach był bowiem zderzeniem dwóch, nie dających się wówczas pogodzić, odmiennych filozofii państwa, prawa  i budowania porządku społecznego. 

Do dnia dzisiejszego wydarzenia sprzed stu lat są oceniane w skrajnie różny sposób. Jedni widzą w działaniach obozu marszałka Józefa Piłsudskiego zamach na praworządność i legalne władze, zaś inni przeprowadzoną siłowo próbę ratowania kraju, który nie udźwignął wymagań ustroju demokratycznego i balansował na krawędzi anarchii.

Prezentowana wystawa nie rozstrzyga tego sporu. Oddaje za to głos dwóm świadkom epoki, znakomitym grafikom- karykaturzystom, Gustawowi Rogalskiemu (1887 – 1939) i Zdzisławowi Czermańskiemu (1900 – 1970).  Ich prace tylko z pozoru są zabawne. Satyryczne rysunki to bardzo ostry komentarz zarówno do sytuacji w kraju jak i do postępowania głównych aktorów sceny politycznej.

Chociaż uwaga twórców jest skupiona na najważniejszych postaciach obozu władzy to dostrzegają oni także opozycje i ich spojrzenie w tamtą stronę jest równie ostre, bez taryfy ulgowej. Pokazują, że rzeczywistość nie jest  czarno-biała, lecz pełna odcieni szarości. Dzięki temu uważany odbiorca wystawy może lepiej dostrzec całą złożoność życia publicznego II Rzeczpospolitej  i zrozumieć, że wymyka się ona prostym zero-jedynkowym ocenom. Jednak to co zobaczy i wnioski jakie wyciągnie zależą od niego samego.    

Kuratorem wystawy jest dr Jacek Konik.