Dotyka czoła, czuje, jak pali, prawdopodobnie ma gorączkę | Karolina Breguła - Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Mazowieckie, Warszawa

Katastrofa nie pojawia się nagle – nadchodzi powoli i stopniowo przenika codzienność. Karolina Breguła rozbiera na części pierwsze nasze zachowania w obliczu presji i zagrożenia. W dobie wojny kognitywnej, w rzeczywistości nakładających się na siebie i wzajemnie warunkujących kryzysów – klimatycznego, politycznego i humanitarnego wystawa staje się sugestywnym portretem ogarniętego lękiem i podzielonego społeczeństwa.

Centralną pracą na wystawie jest rozpisana na pięć głosów filmowa opowieść o niszczycielskiej burzy przetaczającej się nad morską wyspą. Bohaterowie i bohaterki obserwują ją z odległego brzegu – początkowo z zaciekawieniem i zdziwieniem mocą grzmotów i błyskawic, później z coraz większym niepokojem wobec niszczycielskiej siły natury. W obliczu zagrożenia wspólnota zaczyna ujawniać swoją kruchość. Osoby są zagubione, momentami zdają się łączyć siły w tymczasowych sojuszach, by następnie odwracać się od siebie, ulegać wpływom innych czy próbować zabezpieczać indywidualne potrzeby. Rodzi się cynizm wobec nieszczęść spadających na sąsiadów z pobliskiej wyspy. Narastający lęk obnaża mechanizmy społecznego zobojętnienia, populizmu i konformizmu, które stopniowo podważają społeczne zaufanie i prowadzą do izolacji – a tym samym potęgują poczucie zagrożenia. Wspólnota, której częścią mimowolnie staje się widz, rozpada się. Jedyne, co ją spaja, to krajobraz.

Podobnie jak w innych filmowych pracach artystki, krajobraz nie jest tu tylko tłem opowieści, lecz aktywną materią, przechowującą pamięć wielu istnień – ludzkich i innych niż ludzkie. Ślady ich historii zapisują się w gruzach domów i w porzuconych podczas ucieczki przedmiotach; ich podmiotowość zostaje upłynniona w zjawiskach atmosferycznych i elementach przyrody. Tak jak w Burzy, krajobraz staje się przestrzenią refleksji nad społeczno-polityczną niestabilnością.

Na wystawie pojawia się również silnie obecny w twórczości artystki wątek tajwański – w ciągu ostatnich dziesięciu lat właśnie tam zrealizowała większość swoich prac. Fotografia z cyklu Odpływ przedstawia miejscowość Xincuo zalaną przez morze. Stopniowe zapadanie się gruntu w połączeniu z rosnącym poziomem mórz powodują, że tamtejszy krajobraz ulega nieustannej zmianie. Katastrofa jest wyraźnie rozciągnięta w czasie, a oczekiwanie na jej kolejne etapy stało się dla mieszkanek i mieszkańców spokojnie akceptowaną codziennością.

Prace Karoliny Breguły są ponurym zbiorowym portretem społeczeństwa ogarniętego lękiem i wewnętrznie podzielonego. „Dotykam czoła, czuję, jak pali, prawdopodobnie mam gorączkę” – mówi jedna z bohaterek Burzy, a jej słowa brzmią jak diagnoza stanu zapalnego, w jakim znalazły się wspólnoty w obliczu kryzysów i permanentnego napięcia.

Wystawa Karoliny Breguły stanowi część cyklu indywidualnych prezentacji w Galerii 1, sąsiadującej z Magazynem Studyjnym Kolekcji. MSK to przestrzeń łącząca funkcję przechowywania zbiorów z programem kuratorskim i edukacyjnym. Cykl wystaw MSK poświęcony jest artystkom i artystom, których prace znajdują się w Kolekcji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski.