Symbole wolności. Historia godła i barw narodowych - Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie - Muzeum Narodowe w Gdańsku, Pomorskie, Nowy Barkoczyn

Skąd się wzięły polskie symbole narodowe i jakie były ich dzieje? Od 29 września 2026 do 31 grudnia 2027 roku odpowiedzi na te pytania będzie można znaleźć na nowej wystawie czasowej w Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie, oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku, mieszczącym się w zabytkowym dworze szlacheckim, gdzie urodził się Józef Wybicki.

Wystawa pokazuje symbole narodowe jako żywy język pamięci oraz formy, które zmieniały się wraz z losem państwa, lecz nigdy nie straciły zdolności wyrażania najważniejszych wartości: wolności, godności i ciągłości tradycji. Opowiada o tożsamości, dumie i historii zapisanej w narodowych barwach, odkrywając genezę najstarszych polskich znaków, wyjaśniając ich znaczenie oraz pokazując, jak się dynamicznie zmieniały na przestrzeni wieków. Te proste znaki – Orzeł Biały, kokarda narodowa czy biało‑czerwona flaga – stały się nośnikami emocji i doświadczeń kolejnych pokoleń, towarzysząc chwilom triumfu i klęski, nadziei i oporu, a jednocześnie pozostając przestrzenią, w której każdy mógł odnaleźć własną historię.

Sercem ekspozycji jest bogata kolekcja wizerunków godła narodowego, pozwalająca prześledzić ewolucję Białego Orła poprzez liczne eksponaty pamiętające czasy potęgi dynastii Jagiellonów, moment odzyskania niepodległości w 1918 roku, aż po formy całkiem współczesne. Oprócz wizerunków godła na ekspozycji znajdą się liczne flagi oraz bandery, które od stuleci jednoczyły Polaków. Jednak wystawa nie ogranicza się tylko do przedmiotów, ale opowiada także o ludziach – od bohaterów wojennych po współczesnych mistrzów.

– Do najciekawszych i najbardziej poruszających obiektów należy oryginalny orzeł pruski, który zaraz po odzyskaniu niepodległości został przerobiony na polskie godło, stając się namacalnym symbolem zrzucenia jarzma zaborów. Dużą wartość historyczną ma uświęcona walką opaska powstańca warszawskiego oraz bandery morskie, które powiewały na masztach niszczyciela ORP Błyskawica podczas bitew II wojny światowej i słynnego Daru Pomorza – opowiada kurator wystawy Przemysław Rey.

Dopełnieniem tej historycznej podróży są świadkowie współczesnych czasów, m.in. flagi towarzyszące polskim wojskom podczas misji w Iraku czy flaga, która powiewała nad Polską Stacją Arktyczną im. Henryka Arctowskiego. Każdy z obiektów na wystawie ma własną, unikalną historię.

– Wystawą chcemy przypomnieć, że prawdziwa siła symboli narodowych nie tkwi w ich materialnej formie, lecz w zdolności budowania wspólnoty. To symbole, które potrafią łączyć ponad różnicami wieku, poglądów i doświadczeń, tworząc przestrzeń, w której słowo „my” staje się ważniejsze niż to, co nas dzieli – dodaje Małgorzata Gańska, kuratorka wystawy.

Muzeum Hymnu Narodowego powstało w 1978 roku w zabytkowym dworze, w którym w 1747 roku przyszedł na świat autor polskiego hymnu, Józef Wybicki. Gromadzi obiekty związane z Józefem Wybickim i jego epoką oraz malarstwo, grafikę, militaria, muzykalia patriotyczne i pamiątki historyczne z XIX i XX wieku dokumentujące historię „Mazurka Dąbrowskiego”. Zajmuje się również historią pozostałych symboli narodowych oraz zasadami ich wykorzystywania. Można w nim oglądać dwie wystawy stałe: „Józef Wybicki i jego czasy” oraz „Losy Mazurka Dąbrowskiego”. Znajduje się w miejscowości Będomin, około 8 km od Kościerzyny.

Kuratorzy: Przemysław Rey, Małgorzata Gańska
Edukacja: Błażej Grzyb
Obsługa techniczna: Mariusz Lipka
Opieka nad wystawą: Magda Bida, Beata Klajst, Maria Jeżewska, Renata Lipińska
Współpraca organizacyjna: Gabriela Brdej, Marta Cyuńczyk
Konserwacja: Cátia Viegas-Wesołowska