Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej, Podkarpackie, Tylawa

Muzeum corocznie organizuje święta tradycji łemkowskiej „Od Rusal do Jana”. W obiekcie odbywają są warsztaty, np. kręcenia kiczek i szczypania gontów, a także  plenery artystyczne, prowadzona jest działalność wydawnicza.

W latach 1945-1946 z terenu Podkarpacia wysiedlono na tereny byłego ZSRR część ludności łemkowskiej. Pozostałych, w 1947 roku, w ramach akcji „Wisła” deportowano na ziemie zachodnie. Opustoszały gwarne, gęsto zaludnione łemkowskie wioski, rozpoczęło się dewastowanie i grabienie zabytków kultury materialnej Łemków: cerkwi, zagród, kapliczek, cmentarzy, obiektów gospodarczych. Z liczącej 180 zagród Zyndranowej, ocalały nieliczne. Po złagodzeniu stosunku władz PRL do mniejszości łemkowskiej, w latach 1957-1958, niektórzy z wypędzonych powrócili w rodzinne strony i podjęli trud odbudowy normalnego życia.

Wśród powracających znalazł się również Teodor Gocz. Wrócił do rodzinnej zagrody – którą zamieszkiwał wiekowy już pradziadek, dawny pisarz gromadzki – Teodor Kukieła (zmarł 17 grudnia 1955 roku). Teodor założył rodzinę i przystąpił do budowy nowego domu, w starym zaś gromadził łemkowskie pamiątki i eksponaty wojenne. Kiedy w 1968 roku rodzina Goczów przeniosła się do nowego domu, w starej „chyży” i stajni znajdowała się już pokaźna kolekcja eksponatów. W trakcie narady w Bielance, jaką zorganizowano z inicjatywy etnografa Pawła Stefanowskiego, powołana została Rada Muzealna,  a 17 sierpnia 1968 roku w Zyndranowej zainicjowała swoją działalność Izba Pamiątek Kultury Łemkowskiej.

W skład ekspozycji wchodziły początkowo „chyża” oraz „koniusznia”. W chałupie eksponowano oryginalne, stare meble, przedmioty codziennego użytku, narzędzia gospodarskie, naczynia, stroje ludowe itp. W „koniuszki” urządzono wystawę, nawiązującą do krwawej bitwy dukielskiej.

W latach 90. XX wieku zagroda powiększyła się o nowy obiekt: wiatrak w Wapiennego. Przejęto również pod opiekę Chatę Żydowską, w której przygotowywano wystawę judaików. Do Muzeum Kultury Łemkowskiej przeniesiono także chałupę z Tylawy, w której powstały świetlica i sala wystaw.

www.zyndranowa.org