Poniatówka - Muzeum Piaseczna, Mazowieckie, Piaseczno

Obecna bryła dworku „Poniatówka” została nadana po 1891 r., kiedy to nabyła go hrabianka Cecylia Plater-Zyberkówna w celu adaptowania go na potrzeby organizowanego Zakładu Gospodarczego dla dziewcząt (od 1906 r. Wyższa Szkoła Gospodarcza). Wcześniejsza historia budowy obiektu nie jest oczywista, natomiast najnowsze badania przeprowadzone w 2018 r. przez zespół badawczy dra inż. arch. Marka Barańskiego i mgra inż. arch. Pawła Kinsera oraz dokumenty odnalezione w archiwum w Dreźnie dostarczyły nowych, niezwykle interesujących faktów.

W czasie badań zwrócono m.in. uwagę na wielkość cegieł użytych w piwnicy oraz w ścianach parteru – pojawiły się tam cegły o wyraźnie większym wymiarze. Ponieważ w ścianach parteru większa cegła wymieszana była z mniejszą, na dodatek zniszczoną, badacze pozwolili sobie postawić przypuszczenie o dwóch fazach budowy obiektu – przyjęto tezę badawczą, że część parteru została postawiona na fundamentach i piwnicach wcześniejszego budynku.

Dokumenty drezdeńskie, wśród których znajduje się plan i widok budynku „Dom Starosty Piaseczyńskiego” oraz szkic ołówkowy projektu ogrodu pałacu saskiego, potwierdziły rozpoznanie pierwotnego budynku, jako dworku starosty piaseczyńskiego wybudowanego w czasach saskich, a dokładniej w latach 40. XVIII w. Istniejący wówczas obiekt został wzniesiony w konstrukcji muru pruskiego, co potwierdzają choćby zapisy lustracji skarbowej majątku Rzeczpospolitej, przeprowadzonej w 1765 r.

Następnie, analiza badawcza potwierdza przebudowę dworku w latach 80. XVIII w. przez kamerdynera króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, Franciszka Ryxa, który piastował również urząd starosty piaseczyńskiego od 1774 r. Budynek zyskał wówczas nowe ceglane ściany a aranżacja układu wnętrz została dostosowana zarówno na potrzeby urzędu starostwa jak i mieszkania starosty. Ściany ozdobiono wówczas freskami z motywami roślinnymi, które odkryto w czasie najnowszych badań. Wskazują one na działania malarzy z kręgów królewskich, co podnosi rangę piaseczyńskich malowideł.

Cecylia Plater-Zyberkówna nabywając „Poniatówkę” w 1891 r. zmuszona była dokonać zmian w bryle obiektu, natomiast wnętrza w zasadzie zostały zachowane w dotychczasowej formie (przekształcono jedynie klatkę schodową i dobudowano pokój po stronie północnej).

Architektura zewnętrzna dworku uległa sporej metamorfozie – na poddaszu został dobudowany nowy pokój, co wpłynęło na konstrukcję dachu i jego niesymetryczną nadbudowę. W elewacji wschodniej wzniesiono dwukondygnacyjny ganek, w niszy umieszczono posąg Fortuny a okna i płyciny zostały ozdobione sztukateriami. Co istotne, w czasie prac przeprowadzonych przez hrabiankę budynek uzyskał nową kolorystykę: żółto-różową.

muzeumpiaseczna.pl