Cooper & Gorfer. Utopia - Zielona Brama - Muzeum Narodowe w Gdańsku, Pomorskie, Gdańsk

Czy, kiedy świat wokół nas się rozpada, przestajemy marzyć o innym? Od 9 maja w Zielonej Bramie, oddziale Muzeum Narodowego w Gdańsku, można zobaczyć wystawę duetu Cooper & Gorfer, znanego z przełomowego podejścia do portretu i łączącego fotografię z malarstwem, tkaniną, kolażem i wideo. „Utopia” oddaje głos kobietom z doświadczeniem migracji.

Pracujący w Szwecji artystyczny duet Cooper & Gorfer tworzą Amerykanka Sarah Cooper i Austriaczka Nina Gorfer. Ich twórczość to wielowarstwowa opowieść o tożsamości, pamięci i ludzkim doświadczeniu. Prace Cooper & Gorfer były prezentowane w takich instytucjach jak Fotografiska (Sztokholm, Nowy Jork), Hasselblad Center w Göteborgu oraz New Orleans Museum of Art (NOMA).

Punktem wyjścia „Utopii” są historie jedenastu młodych kobiet. Bohaterki pochodzą z Nigerii, Kenii, Somalii, Erytrei, Syrii, Libanu, Afganistanu, Iraku (Kurdystanu) i Iranu. Część z nich przybyła do Szwecji podczas fali migracyjnej w latach 2015–2016, inne urodziły się tam w rodzinach migrantów.

– Prace wyrastają ze spotkań z młodymi kobietami, których życie kształtują migracja, przesiedlenia i złożone historie osobiste. Zamiast ilustrować ich losy bezpośrednio, działamy w wielowarstwowym procesie – łączymy fotografię, tkaninę i elementy malarskie, aby oddać złożoność ludzkiego doświadczenia. Podobnie jak w wielu naszych projektach, każda praca staje się przestrzenią spotkania indywidualnego doświadczenia z szerszą narracją. To nałożenie się tego, co osobiste, na to, co zbiorowe. Choć portrety są głęboko intymne dla bohaterek, otwierają przed odbiorcą przestrzeń do porozumienia i utożsamienia się – opowiada Sarah Cooper.

Dla Cooper & Gorfer osobiste wspomnienia i historie bohaterek wystawy stają się ważną częścią twórczości, choć powstałe fotografie i realizacje wideo nie mają charakteru dokumentalnego. Młode kobiety przedstawione są w monumentalnych kompozycjach, przywodzących na myśl ikonografię historyczną i mitologiczną. Towarzyszą im przedmioty o osobistym znaczeniu jak pierścionek, naszyjnik, książka czy szal babci.

– Kluczowym wątkiem wystawy jest refleksja nad niewidzialnymi strukturami, które kształtują nasze postrzeganie świata i samych siebie. Historia rodzinna, kultura czy kontekst społeczno-polityczny przyjmują w pracach formę niespokojnych, wielowarstwowych architektur o ambiwalentnym charakterze. Z jednej strony oferują schronienie i poczucie bezpieczeństwa, z drugiej mogą ograniczać i zawężać sposób widzenia rzeczywistości – komentuje kuratorka wystawy Gabriela Brdej.

Tytułowa utopia zostaje tu przemyślana na nowo i nie oznacza już wizji idealnego społeczeństwa. Wywodząc się z greckiego ou-topos, czyli „nie-miejsca”, nie odnosi się do krainy, która nie istnieje, lecz do sposobu myślenia, w którym rzeczywistość nie jest dana raz na zawsze. Utopia jest przestrzenią wewnętrzną i obszarem wyobraźni, gdzie utrwalone schematy mogą zostać zakwestionowane. Nie odległym celem, lecz codzienną praktyką patrzenia, która pozwala wychodzić poza to, co uznajemy za oczywiste.

– Dla mnie utopia nie jest idealnym miejscem, lecz niezbędnym aktem wyobraźni. Prace odzwierciedlają napięcie, do którego wciąż powracam: między rzeczywistością a wewnętrzną wizją, gdzie utopia nie jest ucieczką, lecz cichym trwaniem przy innej trajektorii – przypomnieniem, że nie tylko potrafimy wyobrażać sobie świat, ale także go kształtować – tłumaczy Nina Gorfer.

Cooper & Gorfer
Utopia

kuratorzy/curators: Gabriela Brdej, Waldemar Elwart
projekt aranżacji/exhibition design: Natalia Fierka, Michał Pecko, Aleksandra Rokicka
identyfikacja wizualna i opracowanie graficzne/visual identity and graphic design: Michał Pecko
konsultacja artystyczna/artistic consultation: Wiktoria Michałkiewicz
redakcja i korekta/editing and proofreading: Agnieszka Kochanowska
tłumaczenie/translation: Anna Zbróg
koordynacja montażu/installation coordination: Joanna Librowska, Paweł Powirski
wykonanie aranżacji wystawy/exhibition installation: Jan Klosskowski, Wojciech Procki, Krzysztof Ruciński, Alfred Szkudlarek, Sławomir Wojtkowski
promocja/promotion: Agnieszka Kochanowska, Justyna Sobotka, Paulina Szwaj
edukacja/education: Kamila Glazer
współpraca organizacyjna/organizational coordination: Marta Cyuńczyk, Mariusz Grym, Małgorzata Maciakowska, Małgorzata Ruszkowska
opiekunki publiczności/visitor services: Katarzyna Duleńska, Agata Kruszlińska, Anna Paprocka, Marzena Studzińska, Anna Stypułkowska, Anna Zugaj
dyrektor Muzeum Narodowego w Gdańsku/Director of the National Museum in Gdańsk: Piotr Stasiowski

Cooper & Gorfer to międzynarodowy duet artystyczny, który tworzą Sarah Cooper (USA/Szwecja, ur. 1974) i Nina Gorfer (Austria, ur. 1979). Artystki są znane z przełamującego granice podejścia do portretu. Od niemal dwóch dekad rozszerzają język wizualnej narracji, łącząc fotografię z malarstwem, tkaniną, kolażem i wideo. Ich twórczość to wielowarstwowa opowieść o tożsamości, pamięci i ludzkim doświadczeniu.

Każda praca powstaje w wyniku misternego łączenia fotografii, tekstur i opowieści w gęste, wizualne gobeliny. Kolaż, niegdyś obecny w ich twórczości jedynie jako metafora, stał się fundamentem ich pracy. Teraz stanowi zarówno technikę, jak i klucz do zrozumienia dzieł. Cooper & Gorfer czerpią z archiwum osobistych historii kobiet, łącząc je z zagadnieniami migracji, tradycji i kultury. Tworzą dorobek gęsty wizualnie i nasycony psychologicznie, w którym obrazy mieszczą w sobie jednocześnie bliskość i dystans, piękno i niepokój.

W wieloletniej praktyce artystycznej Cooper & Gorfer konsekwentnie eksplorują punkty styku historii i tożsamości. W cyklu My Quiet of Gold (2006–2011) sięgały po kirgiskie mity i tradycję inscenizacji, by opowiedzieć o trudnych losach tamtejszych kobiet. Poszukiwania te zyskały nowy wymiar w projekcie The Weather Diaries (2012–2014), analizującym wpływ surowej natury i izolacji na tożsamość mieszkańców Islandii, Grenlandii oraz Wysp Owczych.

Ważnym nurtem ich twórczości pozostaje konfrontacja z trudnym dziedzictwem. W serii Interruptions (2015–2016) artystki oddały głos pokoleniom kobiet z ludu Saami mierzącym się ze skutkami kolonizacji, a w I Know Not These My Hands (2011–2017) mapowały ślady politycznych traum i wysiedleń w Argentynie. Dopełnieniem tych badań nad kondycją człowieka jest najnowszy projekt Hysteria (od 2022), który redefiniuje kobiecą emocjonalność, przekształcając ją w przestrzeń radykalnej sprawczości i wewnętrznej siły.

Cooper & Gorfer mieszkają i pracują w Szwecji. Ich prace były prezentowane na arenie międzynarodowej, m.in. w Fotografiska (Sztokholm, Nowy Jork), Hasselblad Center w Göteborgu oraz New Orleans Museum of Art (NOMA). Reprezentują je galerie Larsen Warner w Sztokholmie oraz Jackson Fine Art w Atlancie.